Gdańsk, Żuławy i Wyspa Sobieszewska: 111 km gravelowej żeglugi wzdłuż Wisły

Poranne powietrze w Gdańsku ma w sobie ten charakterystyczny, wilgotny chłód nasycony jodem i rzeczną mgłą, która leniwie snuje się tuż nad taflą Martwej Wisły. Gdy ruszałem z morenowych wzniesień w dół ku depresyjnym terenom delty, miasto dopiero budziło się ze snu. Tego dnia plan zakładał solidną, ponad 110-kilometrową pętlę – ucieczkę od miejskiego zgiełku w stronę bezkresnych żuławskich horyzontów, lasów Wyspy Sobieszewskiej i potężnych wałów przeciwpowodziowych, które od stuleci poskramiają największą z polskich rzek.

Pierwsze obroty korbą to zjazd z wyżej położonych partii Gdańska. Nim wtopiłem się w szlak prowadzący w stronę wschodnich rubieży miasta, zatrzymałem się dosłownie po kilometrze w lokalu Costa, by wypić szybkie podwójne espresso. Dziewięć minut spokojnego łyku czarnej kawy pozwoliło zaplanować tempo na płaskie, ale wymagające kondycyjnie kilometry. Specialized Diverge Expert Carbon na kołach Roval Terra C toczył się aksamitnie po porannym asfalcie, a opony Pirelli Cinturato Gravel M napompowane do 2.2 bara niemal bezgłośnie przecinały chłodne powietrze.

Zostawiając za plecami gdańskie dzielnice przemysłowe i mosty, skierowałem się ku Wiślince i Wyspie Sobieszewskiej. Wjeżdżając na most zwodzony, poczułem zmianę rytmu – zniknął ruch samochodowy, a w powietrzu pojawiła się sosnowa nuta nadmorskich borów. W okolicach 20. kilometra minąłem Tawernę Delfin, gdzie cumujące kutry i zapach wędzonych ryb przypomniały o bliskości morza. Zamiast pędzić główną szosą, odbiłem w gęsty pas leśny przecinający wydmy.

Na 25. kilometrze zrobiłem dłuższy postój przy Wejściu 19 na plażę. Pół godziny wsłuchiwania się w szum Bałtyku, z rowerem opartym o drewnianą barierkę, to ten rodzaj luksusu, na który może pozwolić sobie tylko kolarz nieśpieszący się do mety. Droga leśna była zbita, lekko wilgotna, miejscami poprzecinana drobnymi korzeniami, które Future Shock 2.0 w rurze sterowej wybierał z niezauważalną płynnością, oszczędzając moje dłonie przed drżeniem.

Po opuszczeniu leśnych duktów Sobieszewa szlak poprowadził mnie wzdłuż brzegu ku Przegalinie. Minąłem zabudowania przy ulicy Przegalińskiej, gdzie zlokalizowany jest monumentalny węzeł hydrotechniczny – XIX-wieczna śluza oddzielająca Martwą Wisłę od głównego nurtu Przekopu. Widok potężnych wrót śluzy i stalowych konstrukcji robi kolosalne wrażenie; to tutaj człowiek ujarzmił rzekę, ratując Gdańsk przed powodziami zatorowymi.

Przeciąłem Wisłę i wjechałem w głąb Żuław Gdańskich. Drogi stały się prostymi jak strzelił liniami, wyznaczanymi przez rzędy wierzb i głębokie rowy melioracyjne. Minąłem Kiezmark, gdzie na chwilę zatrzymałem się na ulicy Wałowej pod cieniem starych drzew. Krajobraz zmienił się diametralnie: płaski po horyzont, surowy, z niebem zajmującym trzy czwarte pola widzenia. Szuter na koronie wału był twardy, miejscami przechodzący w wyschniętą glinę.

Prawdziwą perłą tego etapu było Steblewo na 64. kilometrze. Pośród sielskich gospodarstw wyrastają tam majestatyczne, zakonserwowane ruiny XIV-wiecznego kościoła gotyckiego. Ceglane mury z ostrołukowymi oknami, pozbawione dachu, sprawiają niesamowite, niemal mistyczne wrażenie w otoczeniu starych płyt nagrobnych dawnych osadników menonickich. Spędziłem tam dziesięć minut w absolutnej ciszy, chłonąc ducha tego nizinnego mikroświata.

Zostawiając za sobą Giemlice i Leszkowy, skierowałem rower z powrotem na północ ku Kiezmarkowi. W okolicach 76. kilometra dotarłem do miejsca historycznego – to tutaj, przy ulicy Kwiatowej, znajduje się tablica i obelisk upamiętniający początek Przekopu Wisły otwartego 31 marca 1895 roku. Stojąc na wysokim nasypie, łatwo uświadomić sobie skalę tego inżynieryjnego majstersztyku, który w kilka lat zmienił geografię całego regionu, kierując wody rzeki najkrótszą drogą wprost do Bałtyku.

Wiatr wiejący od północnego zachodu zaczął stawiać opór na otwartej przestrzeni. Po krótkim zatrzymaniu na ulicy Urwistej i kolejnych punktach w rejonie Akwenowej wjechałem na Świbnieńską, podziwiając cumujące promy i małe przystanie rybackie w Świbnie. Szerokie opony Pirelli i sztywna karbonowa rama Diverge’a pozwalały utrzymywać jednostajne, równe tempo w dolnym chwycie kierownicy, bez względu na boczne podmuchy.

Kolejny krótki oddech złapałem w Wiślince na ulicy Sobieszewskiej, rejestrując wzrokiem powracające sylwetki żaglówek na Martwej Wiśle. Czułem w nogach ponad 90 kilometrów, ale płaski profil trasy pozwolił zachować sporo energii na finałową wspinaczkę ku morenowym dzielnicom Gdańska.

Po niemal stu kilometrach pedałowania po płaskim terenie, wjechanie z powrotem w granice Gdańska przyniosło nagłą zmianę topografii. Pomiędzy 105. a 110. kilometrem trasy płaski szutrowy spektakl dobiegł końca. Zaczął się podjazd o długości 2.8 kilometra, gdzie nachylenie miejscami sięgało 8 procent, wyprowadzając mnie na kulminacyjny punkt trasy – wzgórze o wysokości 81 m n.p.m.

To był doskonały kontrast dla całego dnia spędzonego w depresjach i na równinach. Z góry, spomiędzy drzew morenowego lasu, roztaczała się rozległa panorama na położone niżej miasto i odległą, zamgloną już wstęgę wód Zatoki Gdańskiej. 111 kilometrów zamknęło się płynną pętlą, pozostawiając w pamięci zapach sosen z Sobieszewa i surową melancholię żuławskich bezdroży.

• ↳ Ruiny gotyckiego kościoła w Steblewie: Niezwykły zabytek architektury sakralnej z XIV wieku, zniszczony podczas działań wojennych w 1945 roku. Zachowane ostrołukowe ściany magistralne oraz menonickie stele nagrobne na przyległym cmentarzu tworzą unikalny, melancholijny klimat Żuław.
• ↳ Węzeł Wodny i Śluza Przegalina: Zabytkowy obiekt hydrotechniczny z końca XIX wieku, który uniezależnił Martwą Wisłę od kaprysów powodziowych rzeki głównej. Warto zwolnić na moście i przyjrzeć się pracy zabytkowych mechanizmów oraz przeprawiającym się jednostkom wodnym.
• ↳ Pamiątka otwarcia Przekopu Wisły w Kiezmarku: Historyczny punkt na mapie Pomorza, gdzie 31 marca 1895 roku cesarz Wilhelm II osobiście dokonał otwarcia nowego koryta rzeki. Z korony wału roztacza się imponujący widok na potęgę szerokiego nurtu Wisły.
• ↳ Rezerwat Mewia Łacha (tuż obok trasy w Świbnie): Odbijając ze Świbna kilometr na północ w stronę samego ujścia rzeki, można dotrzeć do jednego z najcenniejszych rezerwatów ornitologicznych w Polsce, gdzie przy odrobinie szczęścia można dostrzec foki wylegujące się na piaszczystych łachach.

• ↳ Coffee Stop & Lokalne smaki: Oficjalny start trasy warto rozpocząć od wizyty w kawiarni Costa (km 1.1), gdzie spędziłem 9 minut na szybkiej, aromatycznej kawie przed wyjazdem z miasta. Dalej na trasie znakomitym punktem na rybny posiłek jest Tawerna Delfin na Wyspie Sobieszewskiej (km 20.6) oraz punkty gastronomiczne wzdłuż ulicy Sobieszewskiej.
• ↳ Punkty czerpania wody i miejsca odpoczynku: Wodę i prowiant najwygodniej uzupełnić w lokalnych sklepach w Sobieszewie, Kiezmarku oraz Steblewie. Na trasie znajduje się sporo dogodnych miejsc odpoczynku – polecam zadaszone wiaty przy wejściach na plażę (m.in. Wejście 19) oraz polanę widokową na koronie wału w Kiezmarku.
• ↳ Rekomendowany rower i opony: Gravel lub lekki rower trekkingowy/crossowy to idealny wybór. Optymalna szerokość opon wynosi od 38 do 42 mm. Bieżnik o niskim profilu centralnym zapewni lekkość toczenia na szosie, a boczne klocki zagwarantują stabilność na piaszczysto-szutrowych łącznikach w rejonie Mierzei Wiślanej.
• ↳ Nawigacja i plik GPX: Trasa obfituje w boczne ścieżki wałowe, dlatego pobranie śladu GPX na zegarek lub licznik jest wysoce zalecane, zwłaszcza na rozjazdach wokół kanałów melioracyjnych.