Kaszubskie tajemnice na szutrze: Od Kręgów Kamiennych w Trątkownicy po niedokończony zamek w Łapalicach

Poranne powietrze w gminie Stężyca pachnie wilgotnym mchem i rześką wodą Jezior Raduńskich. W dolinach unoszą się jeszcze resztki nocnych mgieł, kładąc się miękkim welonem na morenowych fałdach krajobrazu. Ruszając stąd na trasę, ma się poczucie wkraczania w krainę, gdzie natura i dawne wierzenia nierozerwalnie splatają się z codziennością. Przede mną niemal 70 kilometrów kaszubskich bezdroży, leśnych duktów i bocznych dróg, które poprowadzą mnie do miejsc owianych legendą – pradawnych kręgów kamiennych oraz monumentalnej, współczesnej ruiny, która od lat rozpala wyobraźnię podróżników.

Aluminiowy Rose Backroad AL GRX 400 z cichym szelestem toczy opony Pirelli Cinturato Gravel M 700x45c po pierwszych metrach szlaku. Prześwity między wiekowymi bukami otwierają widoki na błękitne tafle jezior, a zmysły natychmiast wyostrzają się na leśne zapachy i śpiew budzących się ptaków. Ta trasa to nie zwykły przejazd z punktu A do punktu B, lecz podróż w głąb wielowarstwowej historii regionu, w którym każdy pagórek skrywa osobną opowieść.

Pierwsze kilometry wiodą spokojnymi, bocznymi drogami gminy Stężyca, gdzie asfalt szybko ustępuje miejsca twardo ubitej drodze szutrowej. Teren od samego początku nie pozwala na nudę – morenowe wzgórza zmuszają do płynnej zmiany rytmu, a krótka ścianka o nachyleniu sięgającym 15 procent szybko podnosi tętno i rozgrzewa mięśnie. Już na 4.7 kilometrze zatrzymuję się na krótką chwilę w urokliwym miejscu, jakim jest Punkt postojowy: Pierszczewko. To idealny moment, by rozejrzeć się po budzącej się do życia okolicy, sprawdzić mocowanie toreb i zaczerpnąć głęboki oddech wilgotnego, czystego powietrza nad brzegiem jeziora.

Dalej droga prowadzi przez Krzeszną i okolice stacji peron 2, mijając urokliwe szpalery drzew i tradycyjne zabudowania z czerwonej cegły. Szuter pod kołami jest przewidywalny i szybki, a karbonowy widelec Rose Gravel Carbon wybiera drobne nierówności, dając poczucie absolutnej płynności ruchu. Za Kolańską Hutą szlak skręca w stronę Sławek, otwierając przed oczami szerokie panoramy na pofałdowane łąki, na których pasą się krowy, a w powietrzu unosi się zapach skoszonej trawy i polnych ziół.

Zjazd w kierunku Somonina przynosi ulgę i pozwala docenić stabilność roweru na szybkich partiach. Wjeżdżając w leśne ostępy, wkraczam w zupełnie inny świat – świat ciszy przerywanej jedynie szumem wiatru w koronach sosen i stukotem drobnych kamyków uderzających o ramę. To preludium do spotkania z pradawną tajemnicą, która czeka nieco głębiej w lesie.

Zbaczając nieco w leśne ostępy w rejonie Trątkownicy, docieram do miejsca niezwykłego – kręgów kamiennych ukrytych wśród wiekowych dębów i sosen. Te megalityczne konstrukcje, przypisywane plemionom Gotów i Gepidów z I i II wieku n.e., emanują trudnym do opisania spokojem. Zsiadam z roweru i prowadzę go po miękkim dywanie z igliwia. Głazy pokryte porostami stoją tu niewzruszenie od tysięcy lat, tworząc kręgi kurhanowe, które służyły dawnym ludom jako miejsca pochówku i zgromadzeń plemiennych. W ciszy poranka to miejsce robi kolosalne wrażenie – nie ma tu komercji ani tłumów, jest tylko surowa historia i szum koron drzew.

Po opuszczeniu Trątkownicy trasa prowadzi leśnymi traktami pożarowymi, w tym przez Dojazd pożarowy 16 w Wyczechowie, gdzie chwila postoju pozwala zregenerować siły. Leśne szutry przechodzą w pagórkowate drogi prowadzące w stronę Leszna i dalej ku Kartuzom. Stolica Kaszub wita mnie widokiem Jeziora Klasztornego i zabytkową kolegiatą o charakterystycznym dachu w kształcie trumny – architektonicznym memento mori tutejszego zakonu kartuzów.

W samych Kartuzach, na 33.6 kilometrze trasy, czas na dłuższy oddech na Rynku. Lokal Ted limonka okazuje się znakomitym punktem na zebranie myśli, uzupełnienie kalorii i obserwację leniwego rytmu miasteczka. Kaszubska gościnność i chwila wytchnienia przed zbliżającym się gwoździem programu pozwalają zebrać siły na dalszą wspinaczkę w stronę Łapalic.

Z Kartuz szlak wspina się stromo w kierunku Łapalic, osiągając kulminacyjny szczyt trasy na wysokości 235 m n.p.m. To właśnie tutaj, ukryta wśród gęstego lasu, wznosi się jedna z najbardziej niezwykłych budowli współczesnej Polski – niedokończony zamek w Łapalicach. Budowa rozpoczęta w latach 80. XX wieku przez gdańskiego rzeźbiarza Piotra Kazimierczaka miała być prywatną rezydencją i pracownią artystyczną, a przekształciła się w gigantyczną, betonową twierdzę z 52 pokojami, 365 oknami i 12 wieżami symbolizującymi apostołów oraz miesiące w roku.

Widok surowych murów wyrastających spomiędzy buków robi piorunujące wrażenie. Choć obiekt jest oficjalnie placem budowy i obowiązuje zakaz wstępu na jego teren ze względów bezpieczeństwa, sama bryła oglądana z zewnątrz, z leśnej ścieżki, zapiera dech w piersiach rozmachem i surrealizmem. Monumentalne łuki, puste oczodoły wież i potężne sklepienia tworzą krajobraz rodem z mrocznego fantasy. Zatrzymuję się w Punkcie postojowym: Łapalice, a następnie przy Kapliczce leśnika Stanisława Szeszuli, by w cieniu leśnych koron kontemplować ten niesamowity kontrast między pradawną naturą a ludzką gigantomanią.

Kiedy ruszam dalej w stronę Chmielna, na jednym ze zjazdów słyszę metaliczny brzdęk z tylnego koła – pęknięta szprycha w kole Rose R Thirty Disc. Na szczęście opona Pirelli Cinturato o szerokości 45 mm nie ociera o widełki, a koło zachowuje względną prostoliniowość, co pozwala na ostrożne kontynuowanie jazdy. Kaszubskie moreny potrafią wystawić sprzęt na próbę, ale powrót wciąż jest w zasięgu ręki.

Odcinek powrotny przez Chmielno to esencja krajobrazu Szwajcarii Kaszubskiej. Przejeżdżam wąskim przesmykiem między Jeziorami Białym i Kłodno, gdzie woda mieni się w popołudniowym słońcu. Punkt postojowy na ulicy Świętopełka w Chmielnie daje kolejną okazję do podziwiania lokalnego rękodzieła i tradycyjnej ceramiki neclowskiej, z której słynie ta miejscowość. Chmielno tchnie spokojem dawnej osady rybackiej, a drewniane pomosty zachęcają, by usiąść na chwilę i zanurzyć dłonie w chłodnej toni.

Ostatnie kilometry prowadzą przez Przewóz i wzdłuż szlaku rzeki Raduni, gdzie droga Raduńska wije się łagodnie wzdłuż zalesionych brzegów. Słońce świeci coraz niżej, kładąc długie cienie na szutrowej nawierzchni. Mimo uszkodzonej szprychy, która wymusza spokojniejszą jazdę i ostrożność na nierównościach, satysfakcja z pokonania niemal 70 kilometrów morenowych wzgórz jest ogromna. Wjeżdżając z powrotem do bazy w gminie Stężyca, wiem, że Kaszuby po raz kolejny udowodniły, jak niezwykłe tajemnice kryją się zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od zgiełku Trójmiasta.

- Niedokończony zamek w Łapalicach: Monumentalna, współczesna twierdza wzniesiona w leśnej głuszy. 12 baszt, kilkadziesiąt sal i ogromne sklepienia tworzą niepowtarzalny, choć surowy klimat. Obiekt należy podziwiać z zewnątrz, pamiętając o zasadach bezpieczeństwa i statusie budowy.
- Kamienne Kręgi w Trątkownicy: Pradawne cmentarzysko kurhanowe Gotów z I-II wieku n.e. ukryte w leśnej gęstwinie. Niezwykłe miejsce mocy o wielkiej wartości archeologicznej i mistycznym klimacie, całkowicie pozbawione komercyjnego zgiełku.
- Kolegiata Wniebowzięcia NMP w Kartuzach: Gotycka świątynia zakonu kartuzów z XIV wieku z unikalnym dachem przypominającym wieko trumny. Warto zjechać z rynku na chwilę, by zobaczyć ten zabytek i zabytkowy erem.
- Przesmyk jeziorny w Chmielnie: Malowniczy cypel rozdzielający Jezioro Białe i Jezioro Kłodno. Znakomite miejsce na odpoczynek nad samą wodą, z widokiem na tradycyjne kaszubskie łodzie rybackie i zabytkowe zagrody.

- Coffee Stop & Lokalne smaki: Doskonałym miejscem na krótki oddech na początku trasy jest Punkt postojowy: Pierszczewko (km 4.7), skąd rozpościera się widok na okoliczne wody. Główny bufet na trasie to kawiarnia Ted limonka przy Rynku 10 w Kartuzach (km 33.6) – idealne miejsce na aromatyczną kawę, domowe ciasto i naładowanie baterii przed podjazdem pod Łapalice.
- Punkty czerpania wody i miejsca odpoczynku: Wodę można bez problemu uzupełnić w Kartuzach oraz Chmielnie w lokalnych sklepach spożywczych. Po drodze znajduje się wiele zadaszonych wiat Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, m.in. w okolicach leśniczówki Sarni Dwór i nad Jeziorem Raduńskim.
- Rekomendowany rower i opony: Najlepszym wyborem jest rower typu gravel lub lekki rower crossowy z oponami o szerokości od 40 do 45 mm. Taka szerokość zapewnia stabilność na piaszczystych łącznikach w lasach i doskonały komfort na twardych, leśnych szutrach.
- Nawigacja i plik GPX: Trasa obfituje w leśne rozwidlenia i niewidoczne zjazdy. Pobierz przygotowany ślad GPX na swój licznik rowerowy lub telefon, aby bezpiecznie nawigować między leśnymi traktami i nie ominąć zjazdu pod zamek w Łapalicach.