Gravelowy Szlak Gotów: Pętla ze Stężycy do Kamiennych Kręgów w Węsiorach

Poranne powietrze na Kaszubach pachnie wilgotnym mchem, świeżo ciętym drewnem i rześkim chłodem polodowcowych jezior. Kiedy wczesnym rankiem wypinałem rower z bagażnika w Stężycy, tafla pobliskiego Jeziora Raduńskiego Górnego była gładka jak lustro, otulona powoli unoszącą się mgłą. Kaszubski Park Krajobrazowy ma w sobie coś pierwotnego – morenowe garby, gęste bory sosnowo-świerkowe i głębokie rynny polodowcowe tworzą krajobraz tak dynamiczny, że trudno uwierzyć, iż znajdujemy się zaledwie godzinę drogi od Bałtyku. Celem dzisiejszej wyprawy było nie tylko przetoczenie opon po słynnych kaszubskich szutrach, ale dotarcie do miejsca przesiąkniętego pradawną magią: tajemniczych kurhanów i kręgów kamiennych plemienia Gotów w Węsiorach.

Przede mną rozciągało się nieco ponad 40 kilometrów czystej eksploracji. W plecaku aparat, w bidonach woda z cytryną, a pod palcami lekka gotowość do zmierzenia się z morenowymi podjazdami. Ta pętla to esencja kolarstwa przygodowego – bez pośpiechu, za to z ciągłą ciekawością tego, co odsłoni kolejny leśny winkiel.

Pierwsze kilometry pozwoliły na spokojne rozgrzanie nóg. Asfalt ze Stężycy poprowadził na południe, wijąc się pomiędzy zadbanymi zagrodami, gdzie drewniana stolarka starych domostw przypomina o głębokiej tożsamości tego regionu. Ruch samochodowy niemal nie istniał. Po minięciu ostatnich zabudowań szosa ustąpiła miejsca szerokiej, utwardzonej drodze szutrowej, która niczym jasna wstęga wcięła się w gęsty bór. Dźwięk drobnych kamyków uderzających o ramę i miarowy szum opon Pirelli Cinturato Gravel M 700x45c na ubitej nawierzchni natychmiast wprowadziły mnie w ten specyficzny, medytacyjny rytm, który tak bardzo kocham w gravelowych podróżach.

Poranne słońce zaczęło przebijać się przez wysokie korony sosnowych drzew, kładąc na drodze pasy złocistego światła. Droga delikatnie falowała, zmuszając do lekkich przyspieszeń na krótkich hopkach. Na 10. kilometrze dotarłem do niewielkiej osady leśnej w rejonie Dubowa. Wyciszony las, krystalicznie czyste powietrze i stara drewniana wiata skłoniły mnie do pierwszego, krótkiego postoju. Przy Punkcie postojowym w Dubowie zatrzymałem się na cztery minuty, opierając rower o sosnowy pień, by po prostu napić się wody i wsłuchać w koncert ptaków. Z dala od zgiełku miast czas na Kaszubach płynie inaczej – głębiej, spokojniej.

Po krótkiej pauzie szlak poprowadził dalej ku Niesiołowicom. Ten odcinek to kwintesencja pomorskiego szutru: pod kołami twardo, z rzadka pojawiały się drobne łachy piasku naniesione przez deszcze, które szerokie opony połykały z absolutną pewnością. Morenowy teren dawał o sobie znać – zjazdy wymagały skupienia, a hydrauliczne hamulce Shimano GRX BR-RX400 pozwalały precyzyjnie kontrolować prędkość przed nagłymi, ciasnymi zakrętami w cieniu potężnych buków. Kolejny krótki przystanek w Niesiołowicach na 17. kilometrze pozwolił rzucić okiem na sielski krajobraz wiejski, gdzie czas zatrzymał się w ubiegłym stuleciu.

Z Niesiołowic droga odbija na północny zachód, zbliżając się do kulminacyjnego punktu krajoznawczego całej wyprawy – okolic Węsiorów. To tutaj, w cieniu wiekowego lasu sosnowego nad brzegiem Jeziora Długiego, kryje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc archeologicznych w Europie Środkowej. Zbliżając się do celu, minąłem lokal gastronomiczny 7 / „chram” przy ulicy Jeziornej w Węsiorach. Choć zatrzymałem się tu dosłownie na pięć minut, poczułem unikalny klimat tego miejsca – pachniało tu parzoną kawą, drewnem i ziołami, a w powietrzu unosiła się specyficzna aura słowiańsko-skandynawskiego mistycyzmu, nawiązująca do pradawnych wierzeń.

Odstawiłem rower i wszedłem na teren Rezerwatu Archeologicznego Kamienne Kręgi. Widok jest doprawdy hipnotyzujący. Pomiędzy drzewami wyrastają potężne głazy narzutowe ustawione w idealne okręgi, a w ich centrum znajdują się kurhany sprzed blisko dwóch tysięcy lat. Pozostawili je po sobie Goci i Gepidzi – plemiona wschodniogermańskie, które w I i II wieku naszej ery wędrowały ze Skandynawii w kierunku Morza Czarnego. Spacerując w ciszy pomiędzy omszałymi głazami, czuć niesamowity chłód bijący od ziemi i niepokojący, a zarazem kojący spokój. Archeolodzy twierdzą, że kręgi służyły nie tylko jako miejsca pochówku, ale przede wszystkim jako zwoływane cyklicznie tingi – zgromadzenia plemienne, a być może także precyzyjne obserwatoria astronomiczne.

Wracając do roweru przy punkcie postojowym na ulicy Osiedlowej w Węsiorach, zanotowałem w pamięci, jak niezwykłe kontrasty potrafi tworzyć podróżowanie na dwóch kółkach. Przed chwilą dotykałem kamieni pamiętających czasy Cesarstwa Rzymskiego, by za moment znów wpiąć buty w pedały i ruszyć naprzeciw stromym kaszubskim morenom.

Zaraz za Węsiorami skończyła się sielska płaskorzeźba. Rozpoczął się najtrudniejszy pod względem fizycznym sektor trasy – strome wzniesienie między 20. a 22. kilometrem. Krótki, trzystumetrowy odcinek o nachyleniu dobijającym momentami do 16% brutalnie wyrwał mnie z zadumy. Tu nie było miejsca na finezję: aluminiowy Rose Backroad AL i jego napęd Shimano GRX RX400 z przełożeniem 30T z przodu i 36T z tyłu pozwoliły jednak na zachowanie równej kadencji bez zsiadania z siodełka. Opony Pirelli wgryzały się w luźniejszy szuter, przenosząc każdy wat na podłoże.

Trudy wspinaczki zostały w pełni wynagrodzone kilka kilometrów dalej. Na 26.5 kilometrze trasa osiągnęła swój najwyższy punkt: 216 m n.p.m. Las nagle się otworzył, odsłaniając rozległą, pofalowaną przestrzeń morenowych pól i łąk. W dole, w błękitnych smugach, błyszczały tafle ukrytych jezior rynnowych, a na horyzoncie rysowały się zalesione grzbiety Wzgórz Szymbarskich. Zatrzymałem się na poboczu polnej drogi. Wiał tu lekki, chłodny wiatr, a ciszę przerywał jedynie szelest dojrzałych zbóż. To w takich momentach człowiek rozumie, dlaczego ten region z dumą nazywa się Szwajcarią Kaszubską. Skala wzniesień może i nie jest alpejska, ale dynamika rzeźby terenu i rozmach panoram potrafią odebrać mowę.

Zjazd z kulminacji był czystą kolarską frajdą. Szeroka, piaszczysto-szutrowa droga opadała łagodnymi łukami w stronę Stężycy. Licznik błyskawicznie powędrował powyżej 45 km/h, a sztywna konstrukcja roweru ze sztywnymi osiami kół 12 mm dawała poczucie pełnej stabilności, przecinając nierówności z chirurgiczną precyzją.

Ostatnia ćwiartka trasy przyniosła nieco wytchnienia dla nóg. Na 31. kilometrze ponownie wjechałem w granice Stężycy, zatrzymując się na dłuższy, trzynastominutowy postój przy ulicy Jana III Sobieskiego. To doskonały punkt, by zregenerować siły, spojrzeć na mapę i zjeść batona energetycznego. Stężyca to serce Kaszub – wieś o bogatej historii sięgającej średniowiecza, malowniczo ulokowana na przesmyku pomiędzy dwoma wielkimi akwenami: Jeziorem Raduńskim Górnym i Jeziorem Stężyckim. Warto na chwilę zjechać ku tutejszej marinie i promenadzie, skąd rozpościera się wspaniały widok na żaglówki tnące ciemną toń wody.

Zamiast jednak kończyć wycieczkę od razu, trasa zatoczyła jeszcze jedną, widowiskową pętlę w kierunku Gołubia. Droga poprowadziła wzdłuż szpalerów starych dębów i lip, których cienie kładły się długimi pasami na popołudniowym asfalcie. Przy Punkcie postojowym przy ulicy Porucznika Józefa Dambka w Gołubie zrobiłem ostatnią, 3-minutową pauzę. To miejsce nosi imię legendarnego dowódcy Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”, co po raz kolejny przypomniało mi o dramatycznych, wojennych losach partyzantów ukrywających się w tych nieprzebytych kaszubskich lasach.

Ostatnie kilometry to spokojne, płaskie toczenie ku punktowi wyjścia. Na liczniku wybiło 40.9 km, słońce zaczynało powoli chylić się ku zachodowi, malując korony drzew ciepłą, bursztynową barwą. Ta wyprawa miała w sobie wszystko: wysiłek na sztywnych ściankach, relaks na leśnych prostych, chłód pradawnych kurhanów i kojący bezkres kaszubskich krajobrazów.

• ↳ Rezerwat Archeologiczny Kamienne Kręgi w Węsiorach (km 20.4): Absolutny unikat w skali kraju. Na terenie rezerwatu znajduje się cmentarzysko Gotów i Gepidów z I–III w. n.e., obejmujące cztery zachowane kręgi kamienne oraz kilkanaście kurhanów usypanych z głazów i ziemi. Miejsce położone jest w sosnowym lesie bezpośrednio nad brzegiem urokliwego Jeziora Długiego. Warto zostawić rower przy wejściu i poświęcić minimum 30 minut na niespieszny spacer ścieżką edukacyjną.
• ↳ Punkt widokowy na morenie pod Węsiorami (km 26.5): Otwarta przestrzeń na wysokości 216 m n.p.m. Na tym odcinku szlak wyprowadza z lasu na grzbiet wzgórza, skąd roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram w tej części Pojezierza Kaszubskiego. Przy dobrej przejrzystości powietrza widać stąd pofalowaną mozaikę lasów, pól uprawnych oraz błyszczące w dolinach tafle jezior rynnowych.
• ↳ Jezioro Raduńskie Górne i marina w Stężycy (km 31.7): Potężne jezioro polodowcowe wchodzące w skład słynnego szlaku kajakowego Kółko Raduńskie. W Stężycy warto zjechać na zmodernizowaną promenadę nadjeziorną. Znajduje się tam amfiteatr, molo spacerowe oraz punkty gastronomiczne, z których można podziwiać taflę wody wcinającą się głęboko pomiędzy morenowe wzgórza.
• ↳ Ogród Botaniczny w Gołubiu (w pobliżu km 39.2): Położony tuż obok trasy w Gołubiu prywatny ogród botaniczny gromadzący ponad 6000 gatunków i odmian roślin z całego świata, w tym cenne okazy flory kaszubskiej i rośliny prawnie chronione. Jeśli dysponujesz dodatkową godziną, warto odbić kilkaset metrów ze śladu GPX, by zanurzyć się w tej niezwykłej enklawie zieleni.

• ↳ Coffee Stop & Lokalne smaki: Głównym punktem gastronomicznym z unikalnym klimatem na szlaku jest lokal 7 / „chram” (km 20.4, ulica Jeziorna w Węsiorach, tuż przed wjazdem do rezerwatu). To świetne miejsce na krótką przerwę, napicie się czegoś ciepłego lub zimnego i skosztowanie prostych przekąsek w klimatycznym otoczeniu inspirowanym dawnymi słowiańsko-skandynawskimi wierzeniami. Wcześniej, na trasie w Dubowie (km 10.5), znajduje się spokojny Punkt postojowy: Dubowo – idealny na szybki łyk izotonika i zjedzenie własnego batona w całkowitej leśnej głuszy.
• ↳ Punkty czerpania wody i miejsca odpoczynku: Wodę i prowiant najwygodniej uzupełnić w sklepach spożywczych w Stężycy (zarówno na starcie, jak i na 31. kilometrze) oraz w Węsiorach. Dogodne wiaty turystyczne i ławeczki do odpoczynku zlokalizowane są przy wejściu do rezerwatu w Węsiorach oraz na promenadzie nad jeziorem w Stężycy.
• ↳ Rekomendowany rower i opony: Najlepszym wyborem na tę pętlę jest rower gravelowy lub lekki rower crossowy/MTB. Ze względu na zmienne podłoże – od gładkiego asfaltu, przez twardy szuter, po sporadyczne leśne odcinki z piaskiem – optymalna szerokość opon to 40–45 mm z uniwersalnym bieżnikiem (np. Pirelli Cinturato Gravel M). Zapewni to komfort na wybojach i bezpieczeństwo na stromych zjazdach.
• ↳ Nawigacja i plik GPX: Pomiędzy lasami w rejonie Niesiołowic i Węsiorów sieć dróg gruntowych jest gęsta, a zasięg telefonii komórkowej bywa zmienny. Zaleca się pobranie pliku GPX do licznika rowerowego lub zegarka przed wyruszeniem na trasę, aby bezbłędnie pokonać wszystkie leśne skrzyżowania.